31/12/2020 15:16
Xem với cỡ chữ

Hạn chế rủi ro tác nghiệp từ phía cán bộ ngân hàng

Nguyễn Trọng Đức (bài đăng số Tháng 12/2020 Tạp chí HTPT)
Ngân hàng Phát triển Việt Nam (NHPT) là một ngân hàng chính sách của Chính phủ có nhiệm vụ chủ yếu là cho vay vốn tín dụng đầu tư (TDĐT) của Nhà nước. Trong quá trình hoạt động của mình, NHPT luôn từng bước chú trọng và thực hiện các giải pháp nhằm quản lý những rủi ro trong hoạt động cho vay đầu tư, tuy nhiên những rủi ro luôn tiềm ẩn có thể xảy ra. Một trong những rủi ro dễ gặp phải nhất là rủi ro tác nghiệp chính từ phía cán bộ ngân hàng. 
Rủi ro tác nghiệp (RRTN) là rủi ro phát sinh do yếu tố con người, sự yếu kém trong hệ thống công nghệ thông tin, sự sơ hở yếu kém trong các quy trình nghiệp vụ, hoặc từ các yếu tố bên ngoài. Theo hiệp ước Basel II định nghĩa:” Rủi ro tác nghiệp là nguy cơ tổn thất trực tiếp hoặc gián tiếp do cán bộ ngân hàng, quá trình xử lý và hệ thống nội bộ không đầy đủ hoặc không hoạt động hoặc do các sự kiện bên ngoài tác động và hoạt động ngân hàng”. Theo đó, RRTN xuất phát từ 4 nguyên nhân chủ yếu: Do quy trình nội bộ không đầy đủ hay không hoạt động tốt, do con người, lỗi hệ thống và cả các sự kiện bên ngoài. Qua đó, có thể thấy rủi ro tác nghiệp liên quan đến tất cả các mặt hoạt động của ngân hàng, đặc biệt là yếu tố con người ở cấp thực thi.
Phần mềm VDB online được đưa vào sử dụng từ năm 2011, tuy nhiên đến nay phần mềm này vẫn chưa đáp ứng được hết những yêu cầu công việc tại NHPT. NHPT cũng chưa có phần mềm nào cho phép quản trị những rủi ro trong công tác quản lý cho vay vốn tín dụng đầu tư của mình. Do đó, rủi ro tác nghiệp đến từ chính cán bộ ngân hàng là điều không thể tránh khỏi. 
Một lý do khác nữa là do trong thời gian qua, NHPT xây dựng rất nhiều phần mềm nhỏ lẻ như phần mềm PLN, phần mềm quản lý khách hàng, các cổng tra cứu dữ liệu với Ngân hàng Nhà nước, điều này gây khó khăn cho cán bộ trong việc nhập số liệu tập trung. Việc nhập số liệu vào nhiều phần mềm gây sự hỗn loạn, dễ gây ra sai sót trong số liệu. 
Trong khi tác nghiệp, rất nhiều các cán bộ gặp phải những lỗi phát sinh từ cả khách quan và chủ quan. Đó có thể là những lỗi sơ ý trong khi giao dịch với khách hàng hoặc do cán bộ ngân hàng không tuân thủ đúng các tiêu chuẩn quy trình, quy định của hệ thống. Và một lý do quan trọng đó chính là sự non yếu trong nghề nghiệp, không nắm vững các nghiệp vụ của nhân viên. Một vài trường hợp những rủi ro khi tác nghiệp của cán bộ ngân hàng là một lỗi sai có chủ ý từ trước như hành động giả mạo hồ sơ, chiếm đoạt tài sản, tham ô tài sản ngân hàng, cố ý làm sai quy định của ngân hàng… Tất cả những hành vi ngày đều là những rủi ro nghiêm trọng, liên quan đến pháp luật mà nguyên nhân xuất phát chủ yếu là vì lợi ích cá nhân của cán bộ ngân hàng.
Qua thực tiễn nghiệp vụ tại Chi nhánh NHPT Ninh Bình, cán bộ chi nhánh từng gặp phải rủi ro tác nghiệp trong hoạt động của mình. Ví dụ như nhiều lần cán bộ kế toán hạch toán sai bút toán thanh toán, chứng từ kế toán chưa đầy đủ, chuyển tiền không đúng địa chỉ người nhận, nhập sai số tiền. Hay như cán bộ tín dụng theo dõi số tiền giải ngân, số tiền thanh toán cho khách hàng chưa đúng, làm hồ sơ chưa đúng theo mẫu quy định, thiếu hồ sơ chứng từ… Những lỗi này chưa gây hậu quả nghiêm trọng và có thể khắc phục được nếu phát hiện ra. Một số lỗi cán bộ chi nhánh không phát hiện kịp thời mà phải có các đoàn kiểm tra, kiếm toán mới phát hiện sai sót.  
Một số nguyên nhân mà các cán bộ trong chi nhánh mắc phải rủi ro khi tác nghiệp thường hay gặp như:
Một là, do NHPT chưa có cơ chế giám sát, theo dõi chặt chẽ nghiệp vụ của các cán bộ chi nhánh.
NHPT đã xây dựng và ban hành những quy trình, quy định, hướng dẫn cụ thể đối với từng hoạt động cho vay của mình như quy chế cho vay vốn tín dụng đầu tư, quy chế cho vay vốn nước ngoài, sổ tay ODA, sổ tay vốn tín dụng đầu tư, sổ tay cho vay vốn tín dụng xuất khẩu… Tuy nhiên, việc thi hành và giám sát thì còn lỏng lẻo, không có nhiều các lớp tập huấn nghiệp vụ đối với các hoạt động phát sinh, từ đó dẫn đến những hiểu sai, hiểu chưa đúng về quy trình nghiệp vụ. Do đó, muốn quản trị rủi ro tác nghiệp thì cần phải xây dựng được cơ chế quản lý chặt chẽ, đảm bảo minh bạch, tránh chồng chéo thì mới có thể phát hiện và ngăn chặn những sai phạm ngay từ lúc phát sinh, tránh gây hậu quả lớn. Đồng thời, cần có các chế tài xử phạt nghiêm đối với các lỗi vi phạm. Bên cạnh đó, việc đầu tư cho hệ thống CNTT cũng rất quan trọng, nhất là khi chúng ta muốn có các căn cứ đầy đủ cho đánh giá cũng như lượng hóa rủi ro tác nghiêp trong tương lai. Một phần mềm có thể theo dõi, chấm điểm và đưa ra những cảnh báo rủi ro có thể có trong hoạt động cho vay của NHPT sẽ hạn chế được những sai phạm từ phía cán bộ nghiệp vụ của NHPT.
Hai là, do áp lực về kế hoạch thực hiện nhiệm vụ, và môi trường làm việc.
Việc xây dựng kế hoạch nhiệm vụ giúp cho mỗi cán bộ nghiệp vụ của NHPT có sự nỗ lực, hoàn thành chỉ tiêu được giao. Tuy nhiên, đôi khi áp lực về việc phải hoàn thành kế hoạch được giao khiến cho không ít các các bộ NHPT nghĩ đến bài toán lách luật. Đặc biệt là trong công tác giải ngân vốn của Nhà nước. Nhiều trường hợp vì để hoàn thành kế hoạch được giao mà cán bộ ngân hàng nghĩ đến việc cùng với chủ đầu tư làm khống, làm giả các giấy tờ để đầy đủ điều kiện giải ngân, mà không lường trước được những tác hại, hậu quả gây ra.
Bên cạnh đó, những khó khăn về kinh tế như lương thấp, cuộc sống vất vả cũng là áp lực khiến nhân viên ngân hàng vi phạm các quy tắc nghề nghiệp.
Ba là, do cán bộ non kém về nghiệp vụ, hoặc lơ là trong thực hiện các công việc hàng ngày.
Nhiều khi các RRTN xảy ra không phải do cán bộ, nhân viên cố ý làm mà chỉ vì họ còn non về nghiệp vụ hoặc lơ là, đơn giản trong thực hiện các công việc hàng ngày. 
Đơn cử, nếu trong khâu nhập số liệu vào máy trong các hoạt động chuyển tiền, chỉ một sơ suất thao tác nhầm 1 con số cũng tạo thành 1 tổn thất lớn và mất nhiều thời gian để khắc phục. Điều này dễ xảy ra khi cán bộ nghiệp vụ làm việc lơ là, không có sự tập trung, thiếu sự cẩn thận. Một ví dụ khác cho thấy sự đơn giản, chưa xác định sự nghiêm trọng của RRTN là việc các cán bộ trong đơn vị có thể tin tưởng giao cho nhau user, password, khóa ký điện tử của phần mềm NHPT online. Hoặc do thói quen mà cán bộ không đổi password khi được cấp user đăng nhập lần đầu. Điều đó có thể tạo kẽ hở khi lòng tin bị đặt nhầm chỗ. Đây là hiện tượng khá phổ biến tại các chi nhánh hiện nay. 
Đó có thể là những lỗi do sơ ý trong khi giao dịch với khách hàng hoặc do cán bộ chi nhánh không tuân thủ đúng các tiêu chuẩn thực hành của hệ thống. Một lý do quan trọng đó chính là sự non kém trong nghề nghiệp, không nắm vững các quy trình nghiệp vụ ngân hàng của cán bộ.
Bốn là, nguyên nhân xuất phát từ lợi ích cá nhân
Có nhiều lý do lý giải cho việc cán bộ, nhân viên ngân hàng vi phạm tác nghiệp. Trong đó, có nguyên nhân do chủ định, cố ý vi phạm, gian lận để mưu cầu lợi ích cá nhân của bản thân những người đó. Đây là vấn đề liên quan đến đạo đức nghề nghiệp.
Một vài trường hợp, những rủi ro khi tác nghiệp của nhân viên ngân hàng là một lỗi sai có chủ ý từ trước như hành động giả mạo hồ sơ, chiếm đoạt tài sản, tham ô tài sản ngân hàng… Tất cả những hành vi này đều là những “rủi ro” nghiêm trọng, liên quan đến pháp luật mà nguyên nhân xuất phát chủ yếu là vì lợi ích cá nhân của nhân viên ngân hàng.
 Một vài biện pháp hạn chế rủi ro tác nghiệp tại Chi nhánh 
Hiểu được mức độ nghiêm trọng của RRTN đối với các hoạt động nghiệp vụ tại NHPT Ninh Bình, Ban lãnh đạo luôn nêu đặt ra các biện pháp nhằm ngăn chặn những rủi ro này có thể xảy ra tại chi nhánh.
Một số biện pháp chi nhánh NHPT Ninh Bình đã áp dụng, là: 
Thứ nhất, giúp cán bộ nhân viên trong chi nhánh nhận thức đúng về các loại rủi ro tác nghiệp.
Để phòng tránh những rủi ro này, cán bộ nhân viên cần hiều rõ về những loại rủi ro trong quá trình tác nghiệp và những hậu quả mà nó mang lại. Khi mỗi cán bộ đều biết về những loại rủi ro này thì mức độ nguy hiểm của nó sẽ giúp họ chủ động phòng tránh được những điều đáng tiếc. Do đó, thời gian qua Chi nhánh đã tổ chức cho cán bộ tham gia vào những buổi đào tạo nghiệp vụ, các buổi trao đổi có nội dung về các nhận diện và phòng tránh rủi ro sẽ giúp đội ngũ nhân viên này có một cái nhìn toàn diện nhất về trách nhiệm, nghĩa vụ và những phản ứng trước các tình huống xảy ra. Như buổi học nhận biết tiền giả, lớp học về quy trình quy chế thanh toán, rủi ro trong thanh toán, rủi ro tín dụng đầu tư, tín dụng xuất khẩu, các kỹ năng làm việc với Chủ đầu tư, kỹ năng thẩm định… các buổi học này được chi nhánh tổ chức do chính một số cán bộ có kinh nghiệm giảng dạy.
Nghiêm cấm cán bộ chi nhánh không được giao tên đăng nhập và mật khẩu của mình cho bất cứ ai để đảm bảo tính bảo mật thông tin, và phòng tránh sự xâm nhập từ bên ngoài vào hệ thống ngân hàng. Nhân viên cũng cần rèn luyện thói quen thay đổi mật khẩu đăng nhập thường xuyên để không bị những đối tượng xấu lấy cắp mất tài khoản.
Thứ hai,  xây dựng văn hoá quản trị rủi ro tác nghiệp cho nhân viên.
Một thành công bước đầu trong công tác quản trị rủi ro tại Chi nhánh là Chi nhánh đã tuyên truyền sâu rộng và xây dựng được một nền tảng về ý thức của mỗi cán bộ trong nhận thức về rủi ro tác nghiệp. Xây dựng được văn hoá về quản trị rủi ro tác nhiệp cho nhân viên của mình sẽ giúp mọi nhân viên luôn luôn ghi nhớ và có những cách giải quyết tốt nhất cho các vấn đề rủi ro khi giao dịch với khách hàng. Văn hoá này không chỉ là tốt cho từng cá nhân mà nó còn góp phần đảm bảo cho sự hoạt động an toàn của ngân hàng.
Việc giám sát các hoạt động nội bộ cũng như tăng cường kiểm soát chéo sẽ giúp tất cả nhân viên có ý thức thực hiện tốt, tuân thủ các nguyên tắc đã được đề ra. Từ đó có thể phòng tránh và giảm thiểu rủi ro trong quá trình tác nghiệp.
Thứ ba, NHPT cần hoàn thiện quy chế, quy trình rõ ràng, đảm bảo.
Một quy trình quản trị rủi ro không thể hoàn thiện nếu chỉ thực hiện ở cấp độ chi nhánh. Do đó, thông qua bài viết này, Chi nhánh NHPT Ninh Bình mong muốn NHPT, và các chi nhánh trong hệ thống cũng nhận thấy rõ được những tác hại của rủi ro tác nghiệp đối với hoạt động của ngân hàng. Từ đó, đóng góp ý kiến xây dựng và hoàn thiện quy trình, quy chế rõ ràng, đảm bảo minh bạch và có hiệu quả để tất cả các nhân viên khi làm việc, tác nghiệp đều phải thuân theo quy trình đó. Một quy trình cụ thể, một hệ thống hoạt động có ý thức thì những rủi ro trong quá trình tác nghiệp sẽ bị loại bỏ đi rất nhiều.
NHPT đang trong giai đoạn cơ cấu lại hoạt động, do đó để chuẩn bị bước vào giai đoạn mới NHPT cần có những hành động cụ thể để có thể phòng trách rủi ro trong hoạt động của mình, trong đó có rủi ro tác nghiệp. Có thể nói, RRTN ngày càng gia tăng do tác động của quá trình hội nhập, do tốc độ gia tăng khối lượng các giao dịch trong ngân hàng, môi trường kinh doanh ngày càng phức tạp và áp lực cạnh tranh ngày càng lớn. Như vậy, có thể thấy việc nâng cao năng lực quản trị rủi ro tác nghiệp là yêu cầu cần thiết đối với các ngân hàng trong thời gian tới, nhằm đáp ứng các yêu cầu mà NHPT đề ra, hướng tới bảo vệ khách hàng, uy tín của ngân hàng. Đặc biệt, các chính sách quản trị nhân lực cần hướng tới mục tiêu xây dựng nguồn nhân lực có chất lượng cao, đạo đức nghề nghiệp tốt; các quy trình nghiệp vụ cần được rà soát thường xuyên, hoàn thiện hóa, tránh quá cứng nhắc và có lỗ hổng./.
Tìm theo ngày :